Makalelerimiz

ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ (İZALE-İ ŞÜYU) DAVASI NEDİR (TMK 689) ?

Ortaklığın giderilmesi, eski adı ile İzale-i Şüyu davası; paylı veya elbirliği mülkiyeti ile sahip olunan taşınır veya taşınmaz mallar üzerindeki ortaklar arasındaki paydaşlığa son verilerek ortakların müşterek mülkiyetinin kişisel mülkiyetlere dönüştürülmesini ifade etmektedir.

Paylı Mülkiyette Ortaklığın Giderilmesi Nedir ?

Paylı mülkiyet halinde ortaklığın nasıl giderileceği hususu ise Türk Medeni Kanunu‘nun 698. maddesinin 1. fıkrasında şu şekilde düzenlenmiştir; ” Hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.”

Paylı mülkiyet haline ilişkin ise aynı kanunun 699. maddesinde aynen şu ifadelere yer verilmiştir; ” Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir.

Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hakim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi halinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir.

Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.”

Elbirliği Mülkiyet Halinde Ortaklığın Giderilmesi Nedir ?

El birliği mülkiyetiyle ile ilgili ise aynı kanunun 701. maddesinde aynen şu ifadelere yer verilmiştir; ”Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti, elbirliği mülkiyetidir.

Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır.”

El birliği mülkiyeti halinde ortaklığın nasıl giderileceği ile ilgili ise aynı kanunun 703. maddesinde şu ifadelere yer verilmiştir; ”Elbirliği mülkiyeti, malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer.

Paylaştırma, aksine bir hüküm bulunmadıkça, paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır.”

Yukarıdaki kanun maddeleri ışığında ortaklığın giderilmesi davası ile ilgili belirtmek gerekir ki;

Bu tür davalar kural olarak dava konusu mal üzerinde hakkı olan tüm ortaklara karşı açılmalıdır.

Ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemeleri olup, Yetkili Mahkeme ise dava konusu malın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi’dir.

Ortaklığın giderilmesi davasında iki tür mülkiyet bulunmaktadır. Bunlar; El birliği mülkiyeti ve Paylı mülkiyettir. Kanunen el birliği mülkiyeti halinde ortaklığın nasıl giderileceği hususu aynı kanunun mülkiyetin paylı olması halinde ortaklığın giderilmesi hükümlerine tabi tutulmuştur. O halde ortaklığın giderilmesi davasındaki hükümler, kanunda düzenlenen mülkiyetin paylı olması halinde ortaklığın giderilmesi kanun maddelerine tabidir.

Ortaklığın giderilmesi kanunen iki şekilde geçekleşebilecektir. Bunlar dava konusu malın aynen taksimi (bölünmesi) ve açık artırma yoluyla satılarak bedelinin paylaştırılması yollarıdır.

Aynen taksim yolunun belli başlı bazı şartlara tabi olduğunu ve aslında istisnai bir yol olduğunu belirtmekte yarar görüyoruz. Zira dava konusu malın aynen taksimi için öncelikle taraflardan birinin talebine, söz konusu malın eşit bir şekilde bölünmeye, bölündüğünde oluşacak yeni parçaların ise değer itibariyle eşit veya çok yakın olmasına müsait olması gerekmektedir. Yani aynen taksim durumunda malın değerinin ve ortaklardan hiçbirinin hakkının zarara uğramaması gerekmektedir. Hal böyle iken açıkladığımız özelliklerde bir taşınır veya taşınmaz mal bulabilmek çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Bu nedenle de aynen taksim yolu ile ortaklığın giderilmesi uygulamada çoğu zaman karşılaşılabilen bir yol olmamaktadır.

Ortaklığın giderilmesi yollarından bir diğer yol olan ve genellikle uygulanabilir olan dava konusu malın açık arttırma suretiyle satılması ve elde edilen bedelin ortaklar arasında payları oranınca bölüştürülecek ortaklığın giderilmesi yolu ile ilgili belirtmek gerekir ki; bu yolda öncelikle mahkemece ortaklığın bu yolda giderileceğine ilişkin karar çıkartılacak ve söz konusu karar ile satış memurluğuna müracaat edilecektir.

Tam bu noktada belirtmek gerekir ki açık arttırmalar kural olarak herkese açıktır. Ancak bunun ortaklığın giderilmesi davaları için istisnası Türk Medeni Kanunu’nun 699. maddesinin 3. fıkrasında düzenlenmiştir. Söz konusu kanun hükmüne göre; tüm ortakların ortak kararı ile ortaklığın giderilmesi davası sonrası yapılacak olan açık arttırma sadece söz konusu mal üzerinde hakkı bulunan ortaklar arasında yapılabilecektir. Konumuza dönecek olursak; satış memurluğunca açık artırma yapılacak ve dava konusu malın satışı sağlanacaktır. Satış yapıldıktan sonra elde edilen satış bedelinden gerekli olan masraflar alındıktan sonra kalan bedel satışı yapılan mal üzerindeki hakka sahip olan ortakların arasında payları oranına göre paylaştırılacak ve böylece ortaklık giderilmiş olacaktır.

Ortaklığın giderilmesi davalarında dava masraflarını her ne kadar dava başında davacı ödüyor olsa da bu masraflar dava sonunda davanın tarafı olan tüm ortaklar arasında pay edilmekte ve hepsine ortak olarak yüklenmektedir. O halde dava başında masraf yapan davacı tarafın bu masraflarını dava sonunda diğer taraflardan geri alabileceğini söylemek doğru olacaktır. Ek olarak bu tür davalarda Avukat ile temsil durumunda dava sonunda karar verilecek olan Avukatlık Ücretinin’de davanın tüm taraflarının üzerine ortak bir şekilde bırakıldığını belirtmekte yarar görmekteyiz.

Yukarıda izah ettiğimiz üzere Ortaklığın Giderilmesi Davaları birçok usule ve esasa tabi bulunmaktadır. Ortaklığın Giderilmesi Davası açacak olduğunuz yahut muhatap olduğunuz durumlarda muhakkak bir Avukat ile görüşmenizi ve davada kendinizi bir Avukat ile temsil etmeniz gerektiğini tavsiye ediyoruz. ELFA HUKUK olarak bu tür davalara baktığımızı da belirtmek isteriz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu